|
msert67
|
 |
« : Temmuz 16, 2010, 09:35 » |
|
Hem ABD de, hem Avrupa’da, hem de ülkemizde; ekonomiyle ilgili kesimlerin çoğunlukla ilgi odağında olan konu, ekonomik büyüme ve işsizlik konuları bu sıralar.
Oysa tam olarak odak dışında kalmasa da, büyüme çabalarını ve bu konuya olan odaklanmayı sarsacak sessiz ve derinden gelişen başka bir gelişme var; deflasyona doğru gelişen fiyat hareketi tehlikesi.
ABD’deki çekirdek enflasyon verilerinin ilk altı aydaki seyri, deflasyona doğru bir seyir rotası gösteriyor. Avrupa’nın amiral gemisi Almanya’da da çok farklı değil.
Krizin her aşamasında sık sık gündeme gelen önemli bir referans vardı. O da, 1990’lı yıllardaki Japon ekonomisinin deflasyonist bir sürece girmesiydi. Bu referans, hâlâ çoğu ciddi ekonomist tarafından gündeme getiriliyor. Britanya Merkez Bankası (BOE) Para Politikası Komitesi üyesi Adam Posen, 1995’deki Japonya ekonomisindeki sorun ve risklerin bazılarını çoğu ülkenin paylaştığını anımsatıyor. Nobel ödüllü iktisatçı Paul Krugman da aylar önce Japon usulü bir sürece işaret etmişti.
ABD’de yıllık çekirdek enflasyon haziran ayında yüzde 0.9’a düştü. Bu seviye son 44 yılın en düşük seviyesi demek. Avrupa’da ise yıllık çekirdek enflasyon yüzde 0.8’e gerilemiş durumda. Bu seviye, 1991’den bu yana en düşük fiyat seviyesi demek. Krizin göbeğinde yer alan İspanya’daki çekirdek enflasyon yıllık yüzde 0.1’e demir attı.
ABD, Avrupa’da sorun şurada: Faizler sıfıra yakın bir seviyede ve düşürülecek yer kalmadı. Enflasyon düştükçe, reel faiz yükseliyor. Likit varlıkları elde bulundurma motivasyonu artıyor. ABD’de, 2008’de enflasyon yüzde 1.5-2.0 aralığındayken faizler yüzde 0.25’e indirildi. Bir buçuk yıldan fazla bir süredir negatif reel faiz dönemi sürüyor. Şimdi enflasyon düştükçe ve sıfıra yaklaştıkça, negatif reel faiz küçülüyor. Para tutmanın, nakit tutmanın göreli dezavantajı azalıyor.
Malum, 2008’in son çeyreğinde derinleşen krizle birlikte; dünyanın dört bir yanında merkez bankaları hızla faiz indirimine gittiler. Örneğin ABD’de Fed’in faizleri çektiği yer yüzde 0.25 seviyesi. Oysa para kuralına (Taylor Kuralı) göre bakıldığında ABD’de faiz oranlarının karşı karşıya kalınan ekonomik küçülmeye (resesyona) karşı negatif yüzde 6’ya kadar çekilmesi gerekiyordu. Faizler negatife çekilemeyeceği için, miktar genişlemesi ile buna yakın bir parasal etki yaratılmaya çalışıldı. Şimdi, ABD’deki bu fiyat gelişimi deflasyonist bir sürece işaret ise merkez bankalarının elinde fazlaca bir politika aracının kalmadığını da anımsatmak gerekir.
Avrupa’da ise finansal kesimin kayda değer bir yıkıma uğradığı çok açık. Finansal sağlığı konusunda kaygıların doruk noktasında olduğu bir AB bankacılık sisteminin kredi kanallarının, normal zamanlardaki gibi tam olarak açık olduğu ve akışkan çalıştığı söylenemez.
Bu durum, hem finansal kesim-reel kesim ilişkisinde, hem de ülkeler arası dış ticaret ilişkisinde de daraltıcı, deflasyonu besleyen bir süreç demek. Son iki yılda, ekonomik daralmaya yönelik olarak gevşetilen maliye politikası ve parasal politika kararlarıyla daha kötü bir durum, olası bir çöküş önlendi. Ama finansal kesimin iyileştirilmesi de zamana bırakılmıştı. Finansal kesimin zayıf olması nedeniyle bir türlü ‘eski iyi günlere’ dönüş sağlanamaması nedeniyle; şimdi, üretimdeki kapasite fazlası, aşağı yönlü fiyat baskısını ve rekabetini artırıyor. Fiyatlar kendini beseleyen bir düşüş döngüsüne giriyor.
AB’de krize karşı yürürlüğe konulan maliye politikası önlemlerinin, kemer sıkma çabaları ise yavaşlama ivmesiyle deflasyonist süreci besleyecek gibi görünüyor. Nitekim kemer sıkma önlemlerini alan İrlanda, resmen yüzde 3’ e yakın fiyat düşüşü ile deflasyona giren ilk ülke oldu.
Deflasyona doğru bu eğilimi geçtiğimiz gün yazan Paul Krugman ise şuna işaret ediyordu: Deflasyonla beraber reel faizler yükseliyor. Böylece kemer sıkarak güven sağlama peşindeki Avrupa’nın borç sorununun yeniden kötüleşmesi ve derinleşmesinin kaçınılmaz olduğuna
Ufuktaki karabulutlar dağılacak gibi durmuyor.
|
